เมื่อป่าไม่ใช่สถานที่ แต่คือบ้าน

เดินตามรอยญัฮกุร สู่ขวัญป่า

“เราไม่ได้เดินเข้าป่าเพื่อเอาชนะธรรมชาติ แต่เดินเข้าไปเพื่อเรียนรู้ว่า มนุษย์จะกลับมาอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างเคารพได้อย่างไร”

นี่คือหนึ่งในคำถามสำคัญของการเดินทางครั้งนี้

โครงการ“เปิดเส้นทางตามรอยวิถีญัฮกรุ” ไม่ได้ชวนเราเพียงให้เดินป่า หากแต่ชวนให้เราเดินเข้าไปฟังเรื่องราวของผืนป่า ผ่านผู้คนที่ใช้ชีวิตอยู่กับป่ามาหลายชั่วอายุคน

ครั้งนี้ เส้นทางพาเราเข้าสู่พื้นที่ของ ชาวญัฮกุร กลุ่มชาติพันธุ์มอญโบราณที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,500 ปี มีร่องรอยเชื่อมโยงกับผู้คนในยุคทวารวดี และยังคงรักษาภาษา ความเชื่อ และวิถีชีวิตบางส่วนไว้จนถึงปัจจุบัน

สิ่งหนึ่งที่ทำให้เรื่องราวของญัฮกุรน่าสนใจ คือความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับผืนป่า

ป่าไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สำหรับหาอาหาร

แต่เป็นทั้งบ้าน แหล่งความรู้ พื้นที่แห่งความเชื่อ และสิ่งที่ต้องเข้าไปด้วยความเคารพ

บางที นี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้วิถีของพวกเขายังคงดำรงอยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของโลกภายนอก

จากอารยธรรมโบราณ สู่ผืนป่าของญัฮกุร

หมู่บ้านที่เราเดินทางมาเยือนอยู่ห่างจากแหล่งอารยธรรมโบราณศรีเทพประมาณ 30 กิโลเมตร

ระยะทางบนแผนที่อาจดูไม่ไกล

แต่ระหว่างสองพื้นที่นั้นคือภูเขา หุบเขา และผืนป่าที่ครั้งหนึ่งเคยอุดมสมบูรณ์อย่างยิ่ง

จึงเกิดคำถามขึ้นว่า

ผู้คนที่อาศัยอยู่ในผืนป่าแห่งนี้ มีความเกี่ยวพันกับอารยธรรมโบราณศรีเทพมากน้อยเพียงใด?

คำตอบอาจยังต้องอาศัยการศึกษาทางประวัติศาสตร์และมานุษยวิทยาอีกมาก

แต่สิ่งที่เราเห็นได้ด้วยตา คือวิถีชีวิตของผู้คนที่ยังคงมีความสัมพันธ์กับผืนป่าอย่างลึกซึ้ง

ครั้งนี้เราได้รับความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่เรนเจอร์ป่าไม้และบุคลากรที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมศึกษาพื้นที่

เส้นทางที่เราใช้คือเส้นทางในเขตป่าสงวน ซึ่งเป็นเส้นทางที่ชาวญัฮกุรใช้เดินเข้าป่า หาของป่า และเดินทางไปมาหาสู่กับหมู่บ้านใกล้เคียง

เราไม่ได้เดินเข้าไปเพียงลำพัง

มีชาวญัฮกุรสองท่านเป็นผู้นำทาง

ทั้งสองคนเติบโตมากับผืนป่าแห่งนี้ รู้จักเส้นทางมาตั้งแต่เด็ก และเคยเห็นป่าในวันที่สมบูรณ์กว่าวันนี้

หนึ่งในนั้นเคยเป็นนายพราน

แต่สิ่งที่น่าสนใจไม่ใช่เพียงความสามารถในการรู้จักเส้นทาง

คือความละเอียดอ่อนของแกต่อ “กิริยาของมนุษย์ในป่า”

เพราะสำหรับคนที่เติบโตมากับป่า

การเดินเข้าป่าไม่ใช่เพียงการเดินทาง แต่คือการเข้าไปในบ้านของสิ่งมีชีวิตอื่น